ورود استارت آپ ها به بورس، شوآف دولت یا بازی با سرمایه مردم؟


مرکز تخصصی آموزش تبلیغات کشور

به گزارش خبرنگار مهر، عباس سیاح طاهری، پژوهشگر حکمرانی و اقتصاد دیجیتال در یادداشتی که در اختیار مهر قرار داده به بررسی موضوع ورود استارت آپ ها به بورس پرداخته است.

متن این یادداشت به شرح زیر است:

«دولتمردان ادعا می کنند ورود نخستین شرکت‌های استارت‌آپی نشانه‌ای از گذراندن دوران پرریسک و شفاف شدن وضعیت مالی آنها و مایه دلگرمی دیگر استارت‌آپ‌ها و اعتماد سرمایه‌گذاران سنتی است. در مقابل گروهی دیگر، این نوع ورود به بورس در شرایط گلخانه ای و حمایت های گاهی عجیب و غریب دولتی را، ضربه به سرمایه مردم میدانند. حال اصل ماجرا چیست؟

ورود یک کسب‎وکار به بازار سرمایه یا به عبارت دیگر عرضه سهامشان در بورس، همیشه برای آنها پدیده خوشایندی است. به‌ویژه برای آن دسته از کسب‎وکارهای استارت‎آپی که توانسته‎اند مراحل پرچالش رشد و جذب سرمایه‌ها از منابع مختلف را پشت سر گذاشته و با ورود به بورس، در واقع، دوران بلوغ را تجربه کرده و برای اهداف بلندمدت و رشد و توسعه بیشتر سرمایه‌گذاری کنند. از طرفی، به پشتوانه این بلوغ بتوانند شاهد ورود سرمایه بیشتری به اکوسیستم استارت‎آپی باشند. به هر حال، تب بورس‎ و بازار سرمایه حسابی این روزها داغ شده، تبی که از سال گذشته بالا گرفته و همچنان روند صعودی را طی می‎کند. روند رو به رشدی که نه تنها به مذاق سرمایه‎گذاران خرد خوش آمده بلکه به یکی از بازوهای اجرایی مهم دولت‌ برای پیشبرد برنامه‎های اقتصادی تبدیل شده است. حتی در این میان، دولت درصدد است برای ورود استارت‎آپ‌ها به بورس تسهیلاتی فراهم کند طوری که صندوق نوآوری و شکوفایی از طرح پیشنهادی برای تسهیل‎گری این ورود خبر می‌دهد و از طرفی سازمان بورس و اوراق بهادار برای ایجاد تابلوی جدید برای شرکت‌های استارت‌آپی و متناسب‌سازی شرایط پذیرش با ویژگی‌های شرکت‌های نوآور اعلام آمادگی می‌کند.

بنابر گفته مدیران وزارتخانه ارتباطات و سازمان بورس، ورود استارت‎آپ‌ها به بورس اتفاقی است که دیر یا زود رخ می‌دهد و تا پایان سال جاری شاهد عرضه عمومی سهام چند استارت‎آپ از جمله دیجی‌کالا و کافه‌بازار در بازار سرمایه خواهیم بود. اتفاقی که از زمان مطرح شدن مورد استقبال اکوسیستم استارت‎آپی و سرمایه‌گذارانی قرار گرفته که در این اکوسیستم تامین مالی می‎کنند. به گفته فعالان این حوزه، در شرایط فعلی اقتصاد کشور که روزهای سختی بر کسب‎وکارها می‎گذرد، چنین اتفاقی می‎تواند برای استارت‎آپ‎ها نویدبخش باشد و نظر سرمایه‎گذاران جدید را جلب کند. اما از نظر آنها باید نگران دو مقوله در این میان بود؛ نخست هیجانی است که در بازار سرمایه و به تبع آن در اکوسیستم استارت‌آپی کشور ایجاد می‎شود. باید مراقب بود که این هیجان به مثابه حبابی نباشد که ترکیدن آن به تضعیف و از بین رفتن اکوسیستم استارت‎آپی کشور تمام شود. مانند تجربه تلخی که در بحران حباب دات‌کام در آمریکا رخ داد. موضوع دیگر، واکنش پرهیجان و ذوق‌زده دولت به ورود استارت‎آپ‎ها به بورس است؛ چراکه انتظار می‌رود دولت صرفا در نقش یک ناظر در این فرآیند ظاهر شود و نگذارد تصمیماتش روند بازار را تحت‌الشعاع قرار دهد و آن را روند طبیعی و واقعی آن خارج کند. به بیان دیگر دولت از این شرایط نباید ذوق زده شود، اصلا بهتر است واکنشی نشان ندهد و بگذارد استارت‎آپ‎ها نیز مانند سایر شرکت‌ها سهام خود را در بورس عرضه کنند و صرفا به نقش ناظر بودن کفایت کند. بهترین قاضی برای شرکت های استارت آپی واکنش بازار سرمایه است. پس اشتیاقی که درحال حاضر مدیران دولتی برای ورود استارت‌آپ‎ها به بورس نشان می‎دهند، به لحاظ اقتصادی منطقی نیست. امیر ناظمی، معاون وزیر ارتباطات، در گفتگو با وب سایت آی‌تی ایران می‌گوید: «ایجاد یک تابلوی اختصاصی استارت‌آپ‌ها در بورس درحال پیگیری است و به این ترتیب هر پنج استارت‌آپی که در این مرحله آماده عرضه عمومی سهام هستند و سایر استارت‌آپ‌ها می‌توانند ذیل این تابلو به عرضه سهام بپردازند.»

به‌نظر می‌رسد تخصیص تابلو جداگانه برای استارت‎آپ‌ها برگرفته از تجربیات سایر کشورها است. اتخاذ شیوه جدید برای ورود استارت‌آپ‌ها به بورس درحالی است که این شیوه هنوز در ایران تجربه نشده است، در نتیجه پیش‌بینی نخستین حضور استارت‌آپ‌های ایرانی در بورس را دشوار می‌کند.

بگذارید کمی به عقب برگردیم.

چرا استارت‌آپ ها باید وارد بورس شوند؟ چه تغییراتی در ساختار یک شرکت باید اتفاق بیافتد تا بتواند وارد بورس شود؟ شرایط ورود به بورس برای شرکت های استارت آپی چه تفاوتی با دیگر شرکت ها دارد؟

شاید مرور برخی قوانین عمومی شرکت ها برای ورود به بورس خالی از لطف نباشد.

· در زمان پذیرش نباید بیشتر از ۸۰ درصد از سهام شرکت در اختیار کمتر از ۱۰ سهام‌دار باشد.

· شرکت باید در دو دوره متوالی سودآور بوده و امکان سودآوری آن در آینده وجود داشته باشد و زیان انباشته نداشته باشد.

· نسبت حقوق صاحبان سهام شرکت به کل دارائی‌ها، از حد مناسب برخوردار بوده و از ۳۰ درصد کمتر نباشد. در صورتی که نسبت مذکور از حداقل تعیین شده در این بند کمتر باشد، لیکن به تشخیص هیأت پذیرش از حد مطلوب برخوردار باشد، باید نسبت حقوق صاحبان سهام به دارائیهای ثابت – به قیمت تمام شده – حداقل از ۵۰ درصد کمتر نباشد.

خوب است استارت آپ های مدعی ورود به بورس لااقل در این ۳ عنوان  وضعیت شرکت خود را به طور شفاف اعلام کنند. تا جایی که ذهن نویسنده یاری میکند تمام این شرکت ها زیان ده بوده و تنها دیجی کالا آن هم بعلت عدم گسترش خدمات خود در سال گذشته، توانسته است به تراز مالی صفر – و نه سود دهی- برسد.

مسئله دیگر شیوه ارزش گزاری این شرکت هاست. نظام پیشنهادی شرکت‌های استارت‌آپی برای ارزش گزاری نظام مقایسه‌ای است که ارزش یک شرکت را در مقایسه با شرکت‌های مشابه آن شرکت تعیین می‌کند. این نوع ارزش گزاری باعث رشد حبابی ارزش شرکت ها می شود. از سمت دیگر بعلت نبودن مشابه بسیاری از شرکت ها در داخل کشور ، این شرکت ها خود را با نمونه خارجی مقایسه کرده و ارزش گذاری بر اساس دلار صورت می‌گیرد که به کاذب شدن و افزایش حباب قیمتی کمک می‌کند و ارزش شرکت را چیزی بسیار بیشتر از واقعیت نشان می‌دهد. انتشار گزارشات ارزش گذاری شرکت ها به خوبی میتواند این شبهه را مرتفع و از تضییع سرمایه مردم جلوگیری کند.

در بورس معادل ۳۰ درصد حجم سهام باید نقدا  و به صورت وثیقه در نزد شرکت سرمایه گذاری مرکزی بورس قرار گیرد و همچنین معادل ۳۰ درصد سهام شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار و فرابورس به عنوان وثیقه تسهیلات پذیرفته می شود.  حال سوال اساسی آن است که شرکت های استارت آپی چه دارایی قابل تملیکی برای وثیقه گذاری دارند؟ این شرکت ها عموماً دارایی خود را شبکه خود میدانند. سوال مهم این است که با یک قطعی ساده اینترنت که در ایران اصلا امر دشواری نیست، تکلیف این دارایی چه می شود؟ و ارزش روز آن چه خواهد شد؟ شاید سوال بهتر آن است که ارزش بنیادین این شرکت ها به صورت شفاف اعلام شود تا سرمایه گذاران و فعالان بازار سرمایه به خوبی بدانند بر روی چه شرکتی و با چه خالص ارزش دارایی‌ (NAV) در حال سرمایه گذاری هستند.

دانش بنیان یا استارت آپ؟

شرکت‌های «استارت آپ» بعضا تفاوت‌‎‌های  مهمی با شرکت‌های «دانش بنیان» دارند و این تفاوت ها که به ماهیت شکل گیری و اهداف متفاوت آنها برمی‌گردد موجب تاثیر متفاوت آنها در توسعه اقتصاد و فرهنگ و حکمرانی کشور بخصوص در حوزه فضای مجازی می شود.

شرکت دانش بنیان شرکتی است که «محصول» یا «خدمت» آنها بر پایه و مبتنی بر دانش  (وابسته به دانش در مقابل وابسته به کارگر یا کاربر) است. در عین حال «دانش» بعنوان ویژگی شرکت دانش بنیان از محصول فراتر می‌رود و فرایندهای  شرکت، هدف و چشم انداز شرکت را نیز دربر می گیرد. منبع اصلی یک شرکت دانش بنیان، دانش است و دانش و فناوری دارایی حیاتی شرکت بشمار می رود. در چنین شرکت‌هایی هزینه تحقیق و توسعه (R&D ) بخش بزرگ قابل توجهی را نشان می دهد و کارکنان اینگونه شرکت ها معمولا دارای تحصیلات آکادمیک و با حقوق بالا هستند.

شرکت استارت‌آپ شرکتی است که توسط یک «کارآفرین» جهت ایجاد «کسب و کار قابل توسعه» ایجاد می شود. یک شرکت استارت‌آپ معمولا یک «مشکل» قابل حل را در نظر می گیرد و برای آن یک راه حل تعریف می کند. سپس با ارزیابی بازار یک طرح تجاری طراحی می کند و با ارائه محصول یا خدمت به مشتری و بازار و ارزیابی عکس‌العمل آن، فعالیت خود را توسعه می دهد.

اقتصاد دانش بنیان که مورد تاکید سیاست‌های  اقتصاد مقاومتی است، بر پایه شرکت‌های  دانش بنیان شکل می گیرد که باعث ارتقای استقلال صنعتی و فناوری و علمی و دانشی کشور می گردد.

شرکت‌های استارت‌آپ در شرایط فعلی کشور عمدتا شرکت‌های  «استفاده کننده» از فناوری اطلاعات و ارتباطات هستند و نه شرکت‌های  مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات و استارت‌آپ ها عملا شرکت ‌هایی هستند که عمدتا به ارائه خدمات الکترونیک در بازار می پردازند.

حواشی پیرامون استارت آپ ها

یکی از مهم ترین اهداف و کارکردهای  سرویس های خدمت‎رسانی دسترسی به اطلاعات و حریم شخصی افراد است و با تحلیل حجم عظیم اطلاعات (BIG DATA) مذکور عملاً امکان مهندسی اجتماعی، سنجش ذائقه اجتماعی، برنامه ریزی و هدایت جامعه برای هرکسی که به این اطلاعات دسترسی داشته باشد، بوجود خواهد آمد. مسئله ای که در استارت آپ ها ذیل هیچ نظارتی نیست و عملا حریم خصوصی افراد در این فضا به سادگی نقض شده و حتی پاسخگویی نیز وجود ندارد. به عنوان مثال فقط در سه نوبت اطلاعات کاربران دیجی کالا، کافه بازار و تپسی منتشر شد و عملا هیچ کسی پیگیر امنیت کاربران نشد و هیچ کسی نیز پاسخگوی سوالات مردم از این پلتفرم ها نشد.

موضوع ایجاد انحصار و خرید رقبا توسط استارت آپ های بزرگ که در کشور به غلط از آن به عنوان «ادغام» یاد می شود نیز یکی دیگر از چالش های حال حاضر شرکت های بزرگ استارت آپی است. رفتار این شرکت ها در ایجاد انحصار اقتصادی سوالات زیادی را برای فعالین این حوزه به وجود آورده است. اگر حاکمیت به انحصار این شرکت ها در اقتصاد دیجیتال پایان دهد، آیا ارزش این شرکت ها یا فروش آن ها در سال به همین میزان ادعایی در ارزش گذاری ها خواهد بود؟ ارزش آن ها در بازار سرمایه چطور؟

شاید بهتر باشد دولت بجای حمایت از شرکت های استارت آپی، تابلوی اختصاصی، تسهیلات ویژه (مثلا تسهیلات ۱۴۰۰ میلیارد تومانی صندوق نوآوری و شکوفایی برای این شرکت ها که در تضاد با ماده ۵۲ قانون تسهیل رقابت است) و… حمایت خود را بر شرکت های دانش بنیان قرار دهد تا هم به رشد اقتصاد مقاومتی کمک کند و هم ریسک سرمایه مردم کاهش یابد… مسئله ای که دورنمایی از آن در دولت دیده نمی شود چون دوران شوآف با شرکت های دانش بنیان تمام شده است و دور، دور استارت آپ هاست!»


کلیه مطالب این وب وب سایت از سراسر سایت های مجاز اینترنتی از نظر قوانین کشور جمهوری اسلامی ایران تهیه شده است. در صورت مشاهده مطالب خلاف قوانین لطفا به مدیریت اطلاع دهید تا حذف گردد.

Related Posts

مهاجرت بندر مهم چین به سیستم موقعیت یاب بومی
«هوش مصنوعی» ترند محبوب شبکه های اجتماعی شد
نیازهای پردازشی فوق سریع در شبکه ملی اطلاعات تامین می شود
مقررات حقوقی فعالیت اپراتورهای خارجی ماهواره‌ در ایران اعلام شد