پیامدهای اکتفا به فضای مجازی در مشارکت سیاسی


مرکز تخصصی آموزش تبلیغات کشور

به گزارش خبرگزاری مهر، امروزه گستردگی و فراگیری فضای مجازی در دنیا از سویی و همه گیری ویروس covid۱۹ در سراسر جهان از سوی دیگر، موجب وابستگی شدید انسان‌ها به فضای مجازی شده و همه‌روزه شاهد رشد روزافزون آن در زندگی فردی و اجتماعی بشر هستیم تا جایی که در عصر حاضر دیگر انجام بسیاری از فعالیت‌های روزمره انسان، بدون کمک از قابلیت‌های این شبکه عملاً با مشکل مواجه خواهد شد.

در همین راستا تأثیر فضای مجازی بر حوزه سیاست به ویژه در عرصه انتخابات نیز به موضوعی انکارناپذیر تبدیل شده است. فضای مجازی اگرچه در نگاه اول می‌تواند در ایجاد جوی تحریک‌کننده به سمت مشارکت در انتخابات مؤثر باشد، اما با دقت در تأثیرات ثانوی آن می‌تواند آسیب‌هایی را متوجه انتخابات و حضور مردمی در آن کند.

گروه مطالعات اخلاقی پژوهشگاه فضای مجازی در این گزارش، زوایای پنهان این تأثیرات را در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ مورد بررسی قرار داده است.

کاهش اعتماد عمومی

اعتماد عمومی در جامعه محصول مفاهیمی است که یکی از آن‌ها مفهوم «آگاهی» است. هر نظام سیاسی که آگاهی افراد جامعه خویش را افزایش دهد، ضریب اعتماد آن جامعه را بالاتر خواهد برد. بی‌شک فضای مجازی بستری پویا و فعال در انتقال آگاهی است.

برخی اندیشمندان به مطالعات پیرامون ارتباط اعتماد و مشارکت در انتخابات با فضای مجازی و رسانه‌های جمعی با بدبینی تمام پرداخته‌اند. پوتنام (اندیشمند امریکایی) از تأثیرات منفی رسانه‌های ارتباط جمعی و فضای مجازی در اجتماعی شدن و بسیج سیاسی شهروندان سخن می‌گوید و معتقد است رسانه‌ها و احتمالاً فضای مجازی بالقوه موجب انفعال شهروندان می‌شود و صرفاً آن‌ها را به تماشاگرانی ساده از زیست سیاسی تبدیل می‌کند.

افراد دیگری چون کاپللا و جیمسون نیز با بهره گیری از یک رهیافت متفاوت به نوعی نظر پوتنام را تأیید کرده و استفاده از اخبار خاص به جای اخبار موضوع‌محور در رسانه و فضای مجازی را موجب انزوای شهروندان می‌دانند. این نگاه اگرچه از این نظر با انتقاداتی همراه است که فرصت‌های قابل استفاده از فضای مجازی را به خصوص به عنوان یک واقعیت غیر قابل انکار، نادیده می‌گیرد، اما نمی‌توان اصل این سخن و نتیجه آن را از نظر دور کرد.

این اندیشمندان به درستی بیان کرده‌اند که شهروندان با استفاده از فضای مجازی دچار نوعی انزوای فیزیکی می‌شوند که یکی از تبعات آن انحراف افکار و سوگیری آنان است.

نتیجه این مسئله عدم انتقال آگاهی‌های واقعی به جامعه است که می‌تواند کاهش مشارکت عمومی را موجب شود. نوع اطلاعات جابجا شده در کشور ما در شرایط کنونی از همین جنس است؛ یعنی اطلاعاتی که عمدتاً هدفمند و مأیوس‌کننده همراه با خوانشی تک‌بعدی در یک جنگ شناختی از وضعیت جمهوری اسلامی که تزریق آن می‌تواند بی‌اعتمادی و گفتمانی ضد مشارکتی را در بدنه جامعه به وجود آورد.

اطلاعات ناصواب با راهبردی هدفمند موجب آگاهی کاذب شده و این آگاهی کاذب با تکرار مکرر در فضای مجازی مانع از پذیرش آگاهی حقیقی می‌شود.

از دیگر لوازم ایجاد شور انتخاباتی در جهان خارج در راستای افزایش اعتماد عمومی، مقابله با القا بی‌توجهی و بی‌اهمیتی مردم نسبت به حمایت از کاندیدای مورد علاقه‌شان است، خطی که اکنون توسط رسانه‌های بیگانه دنبال می‌شود. حضور فیزیکی هر دو طرف کاندیداها و مردم در جامعه و عینیت بخشی به فعالیت‌های انتخاباتی در کنار فعالیت‌های فضای مجازی می‌تواند به خوبی با این خط مبارزه کند.

تقلیل کنش‌های خارجی

بار دیگر به سخنان پوتنام، کاپللا و جیمسون باز می‌گردیم: فضای مجازی می‌تواند موجب انفعال و انزوای شهروندان شود.

استفاده از فضای مجازی به عنوان تنها مجرای حمایت از نامزد مورد نظر هر شهروند، مانع از فعالیت‌های افراد در عرصه‌های واقعی انتخاباتی می‌شود. این امر خود می‌تواند موجب وارد ساختن خدشه به حرارت و تب انتخاباتی شود. لذا اگرچه شرایط خاص همه گیری کرونا ما را ملزم به استفاده بیشتر و حداکثری از فضای مجازی کرده اما نباید تمام کنشهای انتخاباتی برای حمایت از کاندیدای مورد نظر را که ارتباط فزآینده ای با مشارکت حداکثری مردم در انتخابات دارد، به آن خلاصه کرد.

هابرت دریفوس فیلسوف آمریکایی و استاد فلسفه دانشگاه برکلی با الهام از اندیشه‌های پاسکال گفته است: انسان برای فرار از پوچی باید به دنبال معنایی در زندگی خود باشد که ارزش آن را داشته باشد تا تمام زندگی خود را وقف آن کند. دنبال کردن این معنا در فضای مجازی با غرق شدن در اینترنت وهمی است که انسان را متقاعد می‌کند برای هدف والای خود هزینه کرده است؛ در حالی که عملاً کار خاصی نکرده و با این کنش محدود در فضای مجازی تنها اهمیت آن معنا را در زندگی خود پایین آورده است.

این تقلیل کنش برخاسته از ذات فردگرای اینترنت است. واقعیت آن است که اگرچه فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های ارتباط جمعی بسترهایی با هدف تسهیل روابط اجتماعی هستند، اما نباید از این نکته غافل شد که اینترنت و فضای مجازی بیش از آن متعلق فرد است، نه جامعه! لذا ماهیت آن بر اساس فعالیت‌های فردی است.

نورمن نای اندیشمند علوم سیاسی نیز این گزاره را تأیید کرده و ذات اینترنت را بر اساس فعالیت‌های فردی به حساب آورده و در نتیجه توجه مطلق به فضای مجازی را تضعیف کننده هرگونه مشارکت می‌داند.

به بیان دیگر محور قرار گرفتن فضای انتخاباتی در موسم انتخابات، موجب غفلت و فراموشی راهبردهای مهم دیگری چون اقناع در مواجهه چهره به چهره می‌شود که این امر احتمال کاهش مشارکت را در پی خواهد داشت.

تجانس و همگنی

بررسی نحوه استفاده مردم از فضای مجازی نشان دهنده این موضوع است که فضای مجازی بیش از آن‌که تنوع سلایق را نشان دهد و موجب شناخت بهتر شود، موجب تجانس و همگنی می‌شود.

بنابراین فضای مجازی در عمل باعث توسعه اطلاعات در بین افراد هم‌گروه می‌شود و اساساً بیش از آن‌که مشوق مردم در مشارکت سیاسی واقعی باشد، مانع از خلق انگیزه برای مشارکت می‌شود و یا این‌که با بهره‌گیری نامناسب باعث ایجاد دوقطبی‌های مختلف خواهد شد.

گرفتار شدن فرد در آن‌چه که برخی اندیشمندان فضای مجازی از جمله کیت همپتون آن را مارپیچ سکوت دانسته‌اند، این توهم را به وجود خواهد آورد که اکثریت جامعه فیزیکی با او هم‌نظر هستند؛ در حالی که این تنها اکثریت جامعه مجازی زیسته فرد است که با او هم‌نظر بوده است. از این‌جاست که این شبکه‌ها می‌توانند عاملی قوی برای از بین بردن دموکراسی و ترویج دیکتاتوری باشند.


کلیه مطالب این وب وب سایت از سراسر سایت های مجاز اینترنتی از نظر قوانین کشور جمهوری اسلامی ایران تهیه شده است. در صورت مشاهده مطالب خلاف قوانین لطفا به مدیریت اطلاع دهید تا حذف گردد.

Related Posts

ایرانسل امسال هم لوح‌تندیس زرین رضایتمندی مشتری را دریافت کرد
مخالف قدرت شرکتهای فناوری رئیس کمیسیون فدرال تجارت آمریکا شد
لزوم تقویت حضور استارت آپهای حوزه بلاکچین در اقتصاد و صنعت
ایران در نمایشگاه هوافضای روسیه شرکت می کند